ĆWICZENIA ARTYKULATORÓW:

Ćwiczenia języka:


Ćwiczenia powinny być wykonywane dokładnie i powoli przed lustrem i powtórzone co najmniej 5 razy. Osoba ćwicząca przez przystąpieniem do rozgrzewki powinna umyć buzię – aby język nie dotykał brudnych warg.

  • Wysunięty język przesuwaj w płaszczyźnie poziomej od prawego kącika do lewego. Staraj się, aby język podczas zmiany położenia był jak najbardziej wysunięty na zewnątrz.
  • Policz językiem wszystkie swoje zęby. Dotykaj czubkiem języka każdego zęba.
  • Otwórz szeroko usta i powoli, dokładnie oblizuj wargi oraz kącik ust. Jeśli jesteś łasuchem, możesz do tego ćwiczenia posmarować usta czekoladą, miodem lub dżemem.
  • Otwórz szeroko usta i wysuń język w linii prostej jak najdalej na zewnątrz. Postaraj się utrzymać go cały czas w płaszczyźnie poziomej.
  • Wysuń język z jamy ustnej jak najdalej na zewnątrz w linii poziomej i mocno cofnij go w stronę gardła.
  • Przesuwaj język po zewnętrznej powierzchni górnych i dolnych zębów.
  • Spróbuj zrobić „rurkę” ( rynienkę) z wysuniętego języka.
  • Przyciśnij mocno język do zębów i cofnij go, silnie trąc nim o dziąsła i podniebienie aż do wytworzenia mlaskania.
  • Wykonaj kilkakrotnie mlaskanie czubkiem języka (tak jakby się ssało cukierka), a następnie środkiem języka ( tak jak udaje się stukot kopyt konia).
  • Uderzaj czubkiem języka o górne dziąsło. by spowodować jego drganie.


Ćwiczenia oddechowe:


Ćwiczenia oddechowe powinny być wykonywane w przewietrzonym pomieszczeniu lub na świeżym powietrzu przez około 5 min. Ćwiczenia powinny być wykonywane od 1 do 2 godzin po jedzeniu.

Ćwiczenia oddechowe połączone z ruchami rąk, nóg i tułowia

  • Stań w lekkim rozkroku. Na wdech podnieś ręce na boki, na wydech powoli je opuszczaj.
  • Stań w lekkim rozkroku. Na wdech podnieś ręce przed siebie na wysokość ramion, na wydech powoli je opuszczaj.
  • Stań w lekkim rozkroku. Na wdech unoś wysoko ręce nad głowę, głośno wydychając powietrze.

Oddychanie brzuszno-przeponowe

  • Połóż się na plecach, na podłodze. Ręce trzymaj na brzuszku. W czasie wdechu unoś ręce do góry, a w czasie wydechu je opuszczaj.

Ćwiczenia oddechowe z jednoczesnym wypowiadaniem pojedynczych głosek

  • Udawaj syczącego węża – sycz jak najdłużej na jednym wydechu.
  • Udawaj szum wiatru – szum jak najdłużej na jednym wydechu.

Zabawy

  • Puszczanie baniek mydlanych
  • Dmuchanie balonika
  • Dmuchanie na piórko
  • Gaszenie świeczki
  • Dmuchanie wiatraczka

Przy tych zabawach wdech zawsze wykonujemy nosem, a wydech – buzią.

Rozwój mowy dziecka

Wyróżnia się cztery podstawowe etapy określające rozwój mowy dziecka:

  • Okres melodii – 0 – 1 roku życia. Dziecko ma od 0 do12 miesięcy;

  • Okres wyrazu – 1 – 2 rok życia. Dziecko ma od 12 do 24 miesięcy;

  • Okres zdania – 2 – 3 rok życia. Dziecko ma od 24 – 36 miesięcy;

  • Okres swoistej mowy dziecięcej (swoistych form językowych) – 3 – 7 rok życia. Dziecko ma od 36 do 72 miesięcy.

Okres melodii

Pomiędzy 2 – 3 m. ż. (miesiąc życia) niemowlęta zaczynają głużyć (gruchać), czyli wydawać dźwięki, np. “a – buuuuuuuu”, “eeeeeee – uu”. Głużenie jest bezwarunkowe, tzn. że dziecko nie zdaje sobie sprawy z tego, że wydaje odgłosy. Głużenie polega na wydawaniu przez niemowlę dźwięków, które w swoim brzmieniu są podobne do samogłosek i spółgłosek danego języka. Głównym celem gruchania jest ćwiczenie narządów mowy.

Należy dodać, że dzieci, które mają wadę słuchu, także głużą. Ten fakt może niestety przesunąć proces diagnostyczny oraz terapeutyczny w czasie. Taka sytuacja zazwyczaj wpływa  na przebieg terapii.

Około 5 – 6 m. ż. u dziecka zauważa się tzw. zabawy głosowe, które z czasem przemieniają się w gaworzenie. Jest to świadome naśladowanie dźwięków mowy usłyszanej w wypowiedziach osób otaczających dziecko. Zaczynają pojawiać się wtedy ciągi sylab, które przez rodziców dziecka postrzegane są jako pierwsze słowa. Jest to jednak błędne myślenie.

 Istnieją dwa typy gaworzenia:

  • gaworzenie powtarzalne, np. “babababa” (to właśnie ten rodzaj gaworzenia jest mylony z pierwszymi słowami) oraz

  • gaworzenie konkatenacyjne, np. “badudededewa”.

Dzieci, u których występuje niedosłuch lub głuchota nie gaworzą. Często mówi się, że dzieci milkną i nikt nie wie dlaczego. Warto wtedy skontrolować słuch dziecka.

Około 7 – 8 m. ż. dziecko zaczyna reagować na mowę – odwraca głowę, patrzy uważniej na usta osoby mówiącej, podtrzymuje kontakt wzrokowy, gdy słyszy wypowiedzi opiekunów. Jednak nie reaguje ono na znaczenie wyrazu, ponieważ jeszcze go nie rozumie. Dla dziecka najważniejsza jest melodia słowa / wypowiedzi.

Z końcem 1 r. ż. (roku życia) pojawiają się pierwsze słowa tj. np. “mama”, “tata”, “papa”, “dada”, “hau”, “miau”, “be”.

Okres wyrazu

W tym czasie dziecko zaczyna coraz więcej rozumieć. Stara się odpowiadać na pytania i reagować odpowiednio na polecenia. W języku dziecka najbardziej charakterystyczne jest to, że:

  • zamiast całych wyrazów wymawia tylko jego konkretną część – zazwyczaj sylabę akcentowaną w danym słowie. Zdarza się, że wyraz może być redukowane do pierwszej lub ostatniej sylaby nie koniecznie, do tej, która jest akcentowana,

  • wyrażenia dźwiękonaśladowcze to słowa, np. pies to “hau”, auto to “bmmmm”.

Rodzice zauważają tzw. echolalie (nie należy mylić ich z echolaliami w Autyzmie), które polegają ta tym, że dziecko powtarza za opiekunami słowa, które mają prostą budowę. Jest to doskonały sposób, by uczyć się nowych wyrazów i gramatyki języka. Echolalie rozwojowe nie utrzymują się długo i są etapem przejściowym.

W mowie dziecka obserwuje się liczne substytucje głoskowe (zamiany głosek w słowach), np. “sialik” zamiast “szalik”, “jajka” zamiast “lalka”, itp. Normalne są także elizje głoskowe (opuszczanie głosek w wymawianym wyrazie), np. “aja” zamiast “jaja”. Grupy spółgłoskowe są zazwyczaj upraszczane do jednej spółgłoski.– np. grupa spółgłoskowa “krz” w słowie “krzesło” zostanie uproszczona i może powstać w ten sposób wyraz “kesło”.

Okres wyrazu jest bardzo dynamiczny, jeśli chodzi o poszerzanie słownictwa przez dziecko. Na tym etapie rozwoju mowy może nauczyć się ono nawet 5 słów każdego dnia.

Dziecko 2 – letnie powinno łączyć 2 wyrazy w jedno proste zdanie, np. “Mama da” – Mama daj, “Hau pi” – Pies pije.

 Okres zdania

Zdania tworzone przez dziecko bardzo często odbiegają od poprawności składniowej i fleksyjnej. Najczęściej są one twierdzące i składają się z dwóch wyrazów, np. “mama choć”, “daj pić”, “chcę am”, itp.

Mowa dziecka w tym okresie jest często nieporadna. Nadal utrzymują się substytucje głoskowe, które polegają zazwyczaj na zamianie głoski trudniejszej artykulacyjnie, na głoskę łatwiejszą, poprawnie realizowaną przez dziecko. Jednak bywa i tak, że głoska łatwiejsza zastępowana jest przez trudniejszą w realizacji, np. [l] zastępowane przez [r]. Dziecko mówi “motyr” zamiast “motyl”. Określa się to mianem hiperpoprawności. Ponadto, do normy rozwojowej zalicza się palatalizacja (zmiękczanie) oraz w dalszym ciągu redukowanie (skracanie, upraszczanie) grup spółgłoskowych.

Pomimo wielu substytucji i hiperpoprawności w wymowie dziecka, często poprawia ono dorosłych, gdy ci wymawiają wyrazy niepoprawnie. Kiedy dorosły powtórzy wyraz “żaba” jako “zaba” dziecko zareaguje – Nie mówi się “zaba” tylko “zaba”. Jest to spowodowane tym, że dziecko słyszy różnicę między głoskami. Odpowiada za to słuch fonemowy. Dzięki niemu dziecko wie, że mówi się “samochód”, “szafa”, ale jeszcze nie potrafi wypowiedzieć prawidłowo tych słów, dlatego tak często słyszy się z ust dziecka: “śamochót” i “śafa”.

Okres zdania jest czasem dalszego bogacenia się słownictwa dziecka. Jednak same słowa nie są długie. Zazwyczaj składają się z dwóch lub trzech sylab. W tym okresie w słowniku dziecka występuje najwięcej rzeczowników. Są one nazwami przedmiotów z najbliższego otoczenia dziecka. Czasowniki w mowie dziecka pojawiają się w formie bezokoliczników.

Ciekawym zjawiskiem są malapropizmy, które polegają na tym, że dziecko błędnie używa wyrazów o podobnym brzmieniu, np. myli wyrazy “soczek” i “koczek”.

Dziecko w tym czasie powinno być rozumiane nie tylko przez swoją najbliższą rodzinę, ale także przez inne osoby.

Zdanie bliżej 3 urodzin dziecka powinny być coraz dłuższe składające się z 3, 4 elementów.

Okres swoistej mowy dziecięcej

Jest to najdłuższy okres w rozwoju mowy dziecka. W czasie jego trwania zachodzi wiele zmian jakościowych w wymowie dziecka. Pod koniec tego okresu dziecko powinno poprawnie artykułować wszystkie głoski języka polskiego.

Dziecko rozmawia ze swoimi opiekunami, rówieśnikami bardzo swobodnie. W swojej komunikacji posługuje się dłuższymi zdaniami. Często obserwuje się problemy z długimi wyrazami, czyli takimi które mają więcej niż cztery sylaby. Stąd biorą się “kosmiczne słowa”, np. “lokolotywa” zamiast “lokomotywa”.

Zjawiskiem, które jest typowe dla okresu swoistej mowy dziecięcej są neologizmy językowe. Są to twory językowe, które dziecko tworzy samo. Dziecięce neologizmy nie występują w języku osób dorosłych. Istnieje wiele mechanizmów, poprzez które one powstają. Należą do nich:

  • metatazy (przestawianie głosek a nawet całych sylab), np. “[…] letefon” zamiast “telefon”,

  • zjawisko asymilacji (upodobnienie), np. “pami” zamiast “pani”,

  • kontaminacja (tworzenie słów z dwóch lub większej liczby wyrazów na zasadzie ich zlepiania w jedno słowo np. “zatelefonić” = telefon + dzwonić, “buciarnia” = buty + końcówka “arnia” przez, którą tworzy się słowa typu “kwiaciarcia”, “kawiarnia”.

Neologizmy dziecięce (nowotwory dziecięce) są bardzo ciekawym zjawiskiem, ponieważ świadczą o tym, że dziecko nabywa umiejętności gramatycznych języka ojczystego i stara się tę wiedzę, w sposób niekontrolowany, ale za to kreatywny, wykorzystywać. Są one dowodem na to, że dziecko próbuje wykorzystywać język i jego zasady do wyrażania siebie, swoich myśli i zamiarów oraz do nazywania rzeczywistości.

Rozwój mowy dziecka – artykulacja

4 ROK ŻYCIA
Dziecko ma 3 lata 0 miesięcy – 3 lata 11 miesięcy

Dziecko powinno:

  • wymawiać głoski: [t], [d], [n], [l], [k], [g], [f], [w],

  • realizować głoski tzw. szeregu ciaszącego – [ś], [ź], [ć], [dź],

  • próbować wymawiać głoski tzw. szeregu syczącego – [s], [z], [c], [dz];

Dziecko może:

  • substytuować (zamieniać) głoskę:

[l] na [j],

[s] na [ś],

[sz] na [ś] lub [s],

[r] na [j] lub [l],

  • mówić niektóre słowa “po swojemu”,

  • skracać wyrazy lub je “przekręcać” lub / i zniekształcać,

  • jąkać się rozwojowo (w takiej sytuacji należy poradzić się terapeuty jak postępować z dzieckiem);

5 ROK ŻYCIA.
Dziecko ma 4 lata 0 miesięcy – 4 lata 11 miesięcy

Dziecko powinno:

  • wymawiać wszystkie głoski, o których mowa powyżej,

  • realizować poprawnie głoski tzw. szeregu syczącego – [s], [z], [c], [dz],

  • próbować artykułować głoski tzw. szeregu szumiącego – [sz], [ż], [cz], [dż];

Dziecko może:

  • zamieniać głoski:

[sz], [ż], [cz], [dż] na [s], [z], [c], [dz],

[r] na [l];

6 ROK ŻYCIA DZIECKA.
Dziecko ma 5 lat 0 miesięcy – 5 lat 11 miesięcy

Dziecko powinno:

  • wymawiać wszystkie głoski zgodne z normami wymienionymi w 4 i 5 r. ż.,

  • realizować głoski tzw. szeregu szumiącego – [sz], [ż], [cz], [dż],

  • w wieku około 6 lat artykułować poprawnie głoskę [r] – (choć w literaturze przedmiotu nie jest podawana jasna granica rozwoju tej głoski);

Dziecko może:

  • zamieniać głoskę [r] na [l] – na początku tego okresu.